Dünyada e-devlet uygulamaları

E-devlet OECD tarafından, “daha iyi bir yönetişim amacına ulaşabilmek için bilgi ve iletişim teknolojilerinin, özellikle de İnternetin bir araç olarak kullanılması” şeklinde tanımlamaktadır. Teknolojinin öngörülünden öte hızda bir ilerleyiş göstermesindeki en büyük etken şüphesiz internettir. Bugün birçok resmi işlem dahi e-devlet uygulamalarıyla internet sayesinde gerçekleştirilebiliyor. Bu durum bizim için hem zaman hem de maddi bir tasarrufu mümkün kılıyor. Peki güncel e-devlet uygulamaları bugünlere nasıl geldi? İşte ilk ortaya çıkışından itibaren dünyada e-devlet uygulamaları.

2000 yılında vergilerin internet üzerinden tahsil edilmeye başlanmasıyla ABD’de 1/3 oranında bir finansal tasarruf doğduğu değerlendirilmektedir. [kaynak 1] E-devlet uygulamalarının ilk ortaya çıkmaya başladığı bu dönemde e-devlet uygulamaları vergilendirme ve lisanslama yönünde bir içerikle hizmet vermeye başlamıştır. Örneğin satınaldığınız bir ev için vergi işlemleri ve ehliyet lisansı gibi işlemler ABD’de başı çeken içeriğe sahip uygulamalar olmuştur.

E-devlet uygulamaları ilerleyen dönemde farklı görevlere de hizmet etmeye başlamıştır. Hindistan’da tarım ürünleri üreticilerinin e-devlet üzerinden ürün bildirimi takibi ile rekabette tekel oluşumunun engellenmesi amaçlanmıştır. Okuma yazma bilmeyen tarım işçileri dahi kiosk üzerinden yapılan işlemler ile uygulamayı kullanmaya başlamıştır. [kaynak 1]

Edevlet kavramının yazılım ve teknoloji şirketleri için yeni bir kapı açmasıyla bir çok teknoloji devi e-devlet uygulamaları için yeni ve farklı türde uygulamalar geliştirmeye başlamıştır. Focus’a göre ABD’de sadece 2000 yılında e-devlet uygulamaları için harcanan bütçe 90 milyar dolardır. [kaynak 1]

Dünyada e-devlet uygulamaları arasında ilk ciddi örnek olarak ABD’nin California eyaletinde bir wap sitesi üzerinden sağlık ve sosyal servis işlemlerine erişmeyi mümkün kılan “My California” uygulaması gösterilebilir. Uygulama başarısı nedeniyle Hindistanda ders müfredatına girmiş bir uygulamadır. California’nın ardından Florida, Colarado ve New York eyaletlerinde de e-devlet uygulamaları yaygın şekilde kullanılmaya başlanmıştır. O dönem için veri erişimi ise wap üzerinden sağlanmaktaydı. Günümüzde ise “My California” wap uygulamasının yerini ise www.ca.gov üzerinden hizmet vermekte olan eyalet web portalı almıştır.

Global ölçekte örneklere bakacak olursak Avrupa ülkeleri dışında ABD’den sonra e-devlet uygulamalarının yaygın olarak kullanılmaya başlandığı diğer ülkelerse Kanada ve Avustralya’dır.

Yine aynı dönemde Avrupa’da ise İngiltere, İsveç ve Hollanda öncü ülkelerdendir. Belçika ve İspanya’da da aynı dönemde e-devlet uygulamaları yaygınlaşmaya başlamıştır. Ancak bu alanda avrupadaki en büyük örnek finans merkezi olmasının da bir gereği olarak İngiltere’dir. [kaynak.1]

Asya’da ise Singapur e-devlet uygulamalarını benimseme ve hayata geçirme adına tam bir e-dönüşüm projesi hayata geçirmiştir.

Günümüzdeyse internet teknolojileriyle birlikte altyapı yatırımlarının hızlı şekilde ilerlemesi ve mobil cihazların hayatımıza girmesiyle e-devlet uygulamalarının kullanımı da hızla yaygınlaşmıştır.

Devletlerin klasik işleyişe tabi hantal bürokratik yapısını elektronik ortama taşıyan ve devlet ile vatandaş arasında interaktif bir iletişim kuran e-devlet uygulamaları dünyada birçok ülkelerin kalkınma programlarında yer almıştır.

Buna en güzel örnek Singapur’dur. Singapur, 1980 yılında Ulusal Bilgisayarlaşma Komitesi’ni kurarak, sistematik ve planlı bir biçimde bilişim teknolojilerini ülke içinde yaygınlaştırmıştır. Kurulan komite, beş yıllık bir plan yaparak ülkenin her kesimini bilgisayar kullanımına özendirmiş ve eğitmiştir. Bilgisayar teknolojilerinin kullanımının toplumsal yaygınlık kazanması Singapur’u dünyada bu sektörde, üreten bir ülke haline getirmiştir.

Küreselleşme, elektronik ekonominin yaygınlaşması ve İnternetin iş yapma biçimlerini değiştirmesiyle birlikte, Singapur daha ileri giderek “21. Yüzyıl İçin Bilgi Toplumu Programı” adı altındaki yeni programı da 1999 yılında yürürlüğe koymuştur. Programın bu seferki hedefi ise devletin ortaya çıkan hızlı ve kablosuz haberleşme teknolojilerinden faydalandırılması olmuştur. Singapur başlattığı bilişimleşme programı sayesinde sanayileşmiş pek çok ülkeyi geride bırakarak (İngiltere, Fransa, Almanya gibi), 21. yüzyıl bilgi toplumları içerisinde saygın bir yer kazanmıştır. Singapur örneği, başarılı e-devlet uygulamalarının bir ülkede güçlü siyasi iradeye, sağlam insan kaynaklarına, güçlü Telekom altyapısına ve ‘e- devlet’e öncelik verilmesine bağlı olduğunu göstermektedir.

İnternet teknolojileri ile 1970’lerde tanışan ABD bilgi ve iletişim teknolojileri ile e-devlet alanında dünya’daki öncü ülkelerden birisidir. Bürokrasi merkezli değil, vatandaş odaklı devlet, sonuç odaklı devlet ve yenilikleri destekleyen pazar odaklı devlet; ABD’nin e-devlet stratejilerini kurduğu üç temeldir [kaynak 4]. Genel olarak ABD’de e-devlet uygulamalarının gerek federal gerekse eyaletler düzeyinde başarılı bir biçimde gerçekleştirildiği söylenebilir. Bununla birlikte 11 Eylül 2001 saldırısı sonrası Kasım 2002’de Senato’dan geçen “2002 Anavatan Güvenlik Yasası”nın sivil hak ve özgürlükleri sınırlandırdığına, kişisel hayatın mahremiyeti ve kamu yönetiminde saydamlıkla ilgili pek çok kazanımın yitirildiğine dair tartışmalar da devam etmektedir.

İspanya’da  bilgi  toplumunu  geliştirme  planı  olan  AVANZA  planı  (2006-2010) uygulanmaktadır. Bu plan beş temel eylemi içermektedir:

a-) Katılım,

b-) Rekabetçilik ve yenilik,

c-) Dijital alanda eğitim,

d-) E-hizmet,

e-) Yeni dijital içerik.

Söz konusu planın eylemlerini destekleyen bir takım yasal düzenlemelerin de önceden yapıldığı görülmektedir, bunlar ise;

a-) E-hizmetlere erişiminde fırsat eşitliğini düzenleyen erişim yasası (2003), b-) E-ticaret yasası (2002),

c-) Telekomünikasyon yasası (2003),

d-) Dijital imza yasası (2002),

e-) Kadın-erkek eşitliğine dönük yasal düzenlemedir (2008).

Okullaşma oranları, eğitimin kalitesi, sağlık, İnternet kullanımı yaygınlığı gibi birçok alanda Avrupa’nın liderliğini elinde bulunduran küçük İskandinav ülkesi Finlandiya da bu alanda önemli gelişmeler kaydetmiş bulunmaktadır. Finlandiya aynı zamanda e-devletin gereği olan rekabetçi bir toplum yaratma konusunda başarı sağlamıştır. Bu başarı ulusal karakteristiklere dayandırılmaktadır. İyi gelişmiş bilgi altyapısı, yüksek nitelikli iş gücü, etkin politika uygulamaları, uzmanlaşmış bilgi iletişim teknolojileri (BİT) uygulamalarının kullanılmasına olanak vermektedir. “Tretotupa” gibi bölgesel programlarla İnternet ve diğer teknolojilere erişim yaygınlaştırılmaktadır [kaynak 4]. Finlandiya’nın e- devletleşme konusunda geliştirip uygulamaya koyduğu politikaların bu yolda henüz başarı gösterememiş ülkelere örnek oluşturma potansiyali bulunmaktadır. Eski Doğu bloğu ülkelerinden Bulgaristan da bu konuda kat etmiş olduğu mesafe açısından dikkatleri çekmektedir.

Bulgaristan bilgi toplumunun gelişimi için e-Avrupa+ girişimini temel alarak 2001’de Ulusal Programı gerçekleştirmiştir. Bu program; bilgi ve iletişim teknolojileri ürünlerine erişim standartlarının oluşturulması ve özürlü bireyleri sosyal hayata dâhil etmek ve onlara istihdam fırsatları sunma faaliyetlerini kapsamaktadır. Bulgaristan’da e-devlet için Bilgi Teknolojileri ve İletişim Dairesi (SAITC) kurulmuştur. Bu daire bilgi toplumunun öncüsü olarak bilgi ekonomisini teşvik edici amaçları saptamıştır. Bunlar;

a-) Bilgi teknolojilerini kullanma ve geliştirmeye dönük daha iyi bir çevre oluşturma,

b-) Bilgisayar okur-yazarlığını geliştirme,

c-) Uzman işgücü oluşturma,

d-) Vatandaşlara teknoloji kullanımı ve bilgi edinimi konusunda eşit fırsatlar sunmak,

e-) Çağdaş bilgi teknolojileri temeline dayanan yaşam kalitesi oluşturmaktır.

Bulgaristan bu ve benzeri uygulamalarıyla önemli bir yol almış ve e-devlet uygulamalarında öne çıkan ülkeler arasına girmiş olmakla birlikte birçok eksikliği de bulunmaktadır.

Türkiye e-devlet yolunda yaptığı çalışmalarla, Birleşmiş Milletler’in hazırlamış olduğu raporda, 169 ülke arasında 43. sırada yer almaktadır(2001). Türkiye bu sıralamada dünya ortalamasının biraz üzerinde yer almıştır.

                                                              2001 E-Devlet Endeksi [Kaynak 3]

Kaynaklar:

[1] Capital (E-devlette son trendler – 2001 / Simon Willis / Cisco Systems E-Devlet Avrupa Bşk.)

[2] (ulakbim.gov.tr) Sosyoloji Araştırmaları Dergisi / Journal of Sociological Research – 2010 / 1 140

[3] N. Hüseyin KURAN Türkiye İçin E-Devlet Modeli, İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları, İstanbul.

[4] Demokaan DEMİREL, E-Devlet ve Dünya Örnekleri, Sayıştay Dergisi, Sayı: 61.

Paylaş
Etiketler:

Yorum Ekle

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir